Σύνδρομο PFAPA

 

PFAPA: Όταν ο πυρετός επανέρχεται με… ακρίβεια ρολογιού

**Από Μιχάλη Ιασονίδη, παιδίατρο στο κέντρο υγείας παιδιών και εφήβων “Ηλιακτίδα”, αναπληρωτή καθηγητή παιδιατρικής (Πανεπιστήμιο Λευκωσίας).**

Ένας πρακτικός οδηγός για γονείς και επαγγελματίες υγείας

Οι επαναλαμβανόμενοι πυρετοί αποτελούν μία από τις συχνότερες αιτίες ανησυχίας των γονέων και συχνών επισκέψεων στον παιδίατρο. Στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλονται σε διαδοχικές ιογενείς λοιμώξεις, ιδιαίτερα στα παιδιά που φοιτούν σε βρεφονηπιακούς σταθμούς ή σχολεία. Υπάρχει όμως μία ιδιαίτερη κατηγορία παιδιών, στα οποία ο πυρετός εμφανίζεται με εντυπωσιακή περιοδικότητα, χωρίς να αποδεικνύεται λοίμωξη και χωρίς ανταπόκριση στα αντιβιοτικά.
Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να τίθεται η υποψία του συνδρόμου PFAPA, του συχνότερου αυτοφλεγμονώδους συνδρόμου της παιδικής ηλικίας.

Τι είναι το σύνδρομο PFAPA;

Το PFAPA είναι τα αρχικά των λέξεων:

• Periodic Fever (Περιοδικός πυρετός)
• Aphthous Stomatitis (Άφθες στο στόμα)
• Pharyngitis (Φαρυγγίτιδα)
• Adenitis (Τραχηλική λεμφαδενίτιδα)

Πρόκειται για ένα αυτοφλεγμονώδες σύνδρομο και όχι για λοίμωξη. Αυτό σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα ενεργοποιείται χωρίς την παρουσία κάποιου μικροβίου ή ιού, προκαλώντας επεισόδια έντονης φλεγμονής και υψηλού πυρετού.
Η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως γνωστή. Σήμερα γνωρίζουμε ότι σχετίζεται με δυσρρύθμιση της φυσικής ανοσίας και υπερπαραγωγή φλεγμονωδών κυτταροκινών, κυρίως της IL-1β, της IL-6 και του TNF-α.

Ποια παιδιά εμφανίζουν PFAPA;

Το σύνδρομο εμφανίζεται κυρίως:

• πριν από την ηλικία των 5 ετών,
• συχνότερα στα αγόρια,
• σε κατά τα άλλα απολύτως υγιή παιδιά με φυσιολογική ανάπτυξη.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία είναι ότι ανάμεσα στα επεισόδια το παιδί είναι απολύτως καλά, χωρίς κανένα σύμπτωμα, αναπτύσσεται φυσιολογικά και όλες οι καθημερινές του δραστηριότητες είναι φυσιολογικές.

Πώς εκδηλώνεται;

Τα επεισόδια παρουσιάζουν εντυπωσιακή ομοιότητα μεταξύ τους.
Συνήθως παρατηρούνται:

• υψηλός πυρετός (συχνά 39-41°C),
• έντονος πονόλαιμος,
• αμυγδαλίτιδα, πολλές φορές με λευκά εξιδρώματα,
• διογκωμένοι τραχηλικοί λεμφαδένες,
• άφθες στο στόμα (όχι πάντοτε),
• κακουχία,
• πονοκέφαλος,
• κοιλιακό άλγος,
• μυαλγίες ή αρθραλγίες.

Τα επεισόδια διαρκούν συνήθως 3-7 ημέρες και επανέρχονται κάθε 3-6 εβδομάδες, πολλές φορές με τέτοια σταθερότητα ώστε οι γονείς μπορούν να προβλέψουν περίπου πότε θα εμφανιστεί ο επόμενος πυρετός.

Γιατί συχνά καθυστερεί η διάγνωση;

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι τα περισσότερα παιδιά διαγιγνώσκονται αρχικά ως πάσχοντα από επαναλαμβανόμενες αμυγδαλίτιδες.

Έτσι:

• λαμβάνουν επανειλημμένα αντιβιοτικά,
• αλλάζουν πολλές διαφορετικές αντιβιοτικές αγωγές,
• υποβάλλονται σε πολλαπλές καλλιέργειες,
• επισκέπτονται πολλές φορές νοσοκομεία και Τμήματα Επειγόντων.

Στην πραγματικότητα όμως:

• οι καλλιέργειες είναι συνήθως αρνητικές,
• τα αντιβιοτικά δεν αλλάζουν την πορεία του επεισοδίου,
• ο πυρετός υποχωρεί μόνος του μετά από λίγες ημέρες.

Το άρθρο παρουσιάζει χαρακτηριστικές περιπτώσεις παιδιών που επί χρόνια λάμβαναν αντιβιοτικά κάθε μήνα, μέχρι να τεθεί τελικά η σωστή διάγνωση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Δεν υπάρχει μία ειδική εξέταση που να επιβεβαιώνει το PFAPA.
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως:

• στο χαρακτηριστικό ιστορικό,
• στην περιοδικότητα των επεισοδίων,
• στα κλινικά ευρήματα,
• και στον αποκλεισμό άλλων νοσημάτων.

Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων συνήθως παρατηρούνται:

• αυξημένα λευκά αιμοσφαίρια,
• ουδετεροφιλία,
• αυξημένη CRP,
• αυξημένη ΤΚΕ.

Μετά την υποχώρηση του επεισοδίου οι εξετάσεις επανέρχονται στο φυσιολογικό.

Από ποιες παθήσεις πρέπει να διαφοροδιαγνωστεί;

Η σωστή διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς υπάρχουν και άλλα περιοδικά εμπύρετα σύνδρομα που απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση.
Η διαφοροδιάγνωση περιλαμβάνει κυρίως:

• Οικογενή Μεσογειακό Πυρετό (FMF),
• κυκλική ουδετεροπενία,
• σύνδρομο υπερ-IgD (Mevalonate kinase deficiency),
• TRAPS,
• άλλα σπανιότερα αυτοφλεγμονώδη σύνδρομα.

Στην Κύπρο και γενικότερα στις μεσογειακές χώρες, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στον αποκλεισμό του Οικογενούς Μεσογειακού Πυρετού, λόγω της αυξημένης συχνότητάς του. Το άρθρο παραθέτει συγκριτικό πίνακα των κυριότερων χαρακτηριστικών όλων των περιοδικών εμπύρετων συνδρόμων.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία είναι απλή αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματική.

Κορτικοστεροειδή
Η χορήγηση μίας δόσης πρεδνιζολόνης (1–2 mg/kg από το στόμα) στην αρχή του επεισοδίου οδηγεί συνήθως σε θεαματική ύφεση μέσα σε λίγες ώρες.
Η γρήγορη ανταπόκριση αποτελεί συχνά και διαγνωστικό στοιχείο.

Αντιβιοτικά
Τα αντιβιοτικά δεν θεραπεύουν το PFAPA, εκτός αν συνυπάρχει πραγματική βακτηριακή λοίμωξη.

Η άσκοπη χρήση τους πρέπει να αποφεύγεται, καθώς:

• δεν μειώνει τη διάρκεια των επεισοδίων,
• αυξάνει την πιθανότητα μικροβιακής αντοχής,
• επιβαρύνει το παιδί με περιττές παρενέργειες.

Αμυγδαλεκτομή
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις με πολύ συχνά ή σοβαρά επεισόδια, ιδιαίτερα όταν η ανταπόκριση στη φαρμακευτική αγωγή δεν είναι ικανοποιητική, η αμυγδαλεκτομή (με ή χωρίς αδενοειδεκτομή) μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση ή ακόμη και πλήρη ύφεση.

Ποια είναι η πρόγνωση;

Η πρόγνωση είναι εξαιρετική.

Στα περισσότερα παιδιά:

• τα επεισόδια αραιώνουν με την πάροδο των ετών,
• συνήθως υποχωρούν αυτόματα μέσα σε 4–8 χρόνια,
• δεν επηρεάζεται η σωματική ή πνευματική ανάπτυξη,
• δεν προκαλείται μόνιμη βλάβη στα όργανα.

Σε αντίθεση με άλλα αυτοφλεγμονώδη σύνδρομα, το PFAPA δεν σχετίζεται με ανάπτυξη αμυλοείδωσης, μιας σοβαρής επιπλοκής που παρατηρείται σε ορισμένα κληρονομικά περιοδικά εμπύρετα σύνδρομα.

Πότε πρέπει να υποψιαστεί ο παιδίατρος PFAPA;

Η διάγνωση πρέπει να τίθεται σοβαρά υπόψη όταν ένα παιδί παρουσιάζει:

• επαναλαμβανόμενο υψηλό πυρετό με σχεδόν σταθερά χρονικά διαστήματα,
• αμυγδαλίτιδα με αρνητικές καλλιέργειες,
• απουσία ανταπόκρισης στα αντιβιοτικά,
• πλήρη αποκατάσταση της υγείας μεταξύ των επεισοδίων,
• φυσιολογική ανάπτυξη και ευεξία εκτός των κρίσεων.

Η προσεκτική λήψη ιστορικού είναι συχνά το σημαντικότερο διαγνωστικό εργαλείο.

Το μήνυμα προς τους γονείς

Εάν το παιδί σας εμφανίζει υψηλό πυρετό που επανέρχεται σχεδόν με τον ίδιο τρόπο κάθε λίγες εβδομάδες και κάθε φορά λαμβάνει αντιβιοτικά χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα, αξίζει να συζητήσετε με τον παιδίατρό σας το ενδεχόμενο του συνδρόμου PFAPA.

Η έγκαιρη αναγνώριση της νόσου:

• αποφεύγει τις περιττές αντιβιώσεις και εξετάσεις,
• μειώνει την ταλαιπωρία του παιδιού και της οικογένειας,
• επιτρέπει την άμεση και αποτελεσματική αντιμετώπιση κάθε επεισοδίου,
• καθησυχάζει τους γονείς γνωρίζοντας ότι πρόκειται για μια καλοήθη πάθηση με πολύ καλή μακροχρόνια πρόγνωση.

What is PFAPA syndrome?

PFAPA Syndrome

PFAPA is a childhood syndrome that causes repeated episodes of fever, mouth sores, sore throat, and swollen lymph nodes. PFAPA usually starts in early childhood between ages 2 and 5.

 

What is PFAPA syndrome?

PFAPA (periodic fever, aphthous stomatitis, pharyngitis, adenitis) is a childhood syndrome that affects both boys and girls. It causes repeated episodes of fever, mouth sores, sore throat, and swollen lymph nodes. PFAPA usually starts in early childhood between ages 2 and 5. In very rare cases, the syndrome may start in adulthood.

The immune system works to help keep you healthy. Its job is to find and destroy things in the body that may cause harm. This includes bacteria and viruses. Inflammation is part of the immune system’s response. It causes cells of the immune system to become active. These cells make substances that signal the brain to raise body temperature and cause a fever. The signals also cause redness and swelling.

PFAPA may occur without a known cause. An abnormal activation of the immune system causes episodes of fever and other symptoms. PFAPA is 1 of a group of disorders that cause fevers due to abnormal inflammation. It’s the most common condition in this group.

Causes

What causes PFAPA syndrome?

Researchers aren’t sure what sets off PFAPA. It doesn’t appear to run in families, unlike some other causes of repeated fevers in children. Researchers haven’t identified a gene linked to PFAPA. The immune response is different from with a normal infection. It's is not contagious. You can’t catch it from someone who has the condition.

Symptoms

What are the symptoms of PFAPA syndrome?

Common symptoms of PFAPA include:

• Fevers at regular intervals of 2 to 8 weeks. They may be high [over 102°F (38.9°C)] and last 3 to 6 days.
• Mouth sores (aphthous stomatitis).
• Sore throat with redness (pharyngitis).
• Enlarged lymph nodes of the neck (adenitis).
• White patches on the tonsils.

Less common symptoms include:

• Headache.
• Joint pain.
• Rash.
• Belly (abdominal) pain.
• Nausea and vomiting.
• Diarrhea.

Episodes of PFAPA usually last a few days to a week. These episodes may come back every few weeks. Between these episodes, children are completely well. Children with PFAPA grow and develop normally.

How is PFAPA syndrome diagnosed?

Your child’s health care provider will ask about your child’s health history and symptoms. Your child will also have a physical exam. The provider will need to make sure the symptoms aren’t caused by another illness, such as an infection, autoimmune disease, or another fever syndrome.

There isn’t a test that can diagnose PFAPA. But your child may have tests, such as:

• Blood tests, such as white blood counts. These look for signs of infection.
• Erythrocyte sedimentation rate and C-reactive protein. These blood tests check for general inflammation.
• Strep culture. This checks for strep throat.
• Imaging tests. These may include an abdominal CT scan to rule out other disorders.
• Genetic tests. These are done to check for other syndromes that cause repeated fevers.

Your child’s provider may not be able to diagnose PFAPA right away. At first, they may diagnose your child with a simple viral illness before figuring out that PFAPA is the cause.

A pediatric rheumatologist often diagnoses PFAPA. For the diagnosis, your child must have had at least 3 episodes of fever. Your child must also have shown the key features of PFAPA, such as a sore throat (pharyngitis) and swollen lymph nodes. If your child has symptoms between PFAPA flare-ups, another diagnosis is more likely. A positive response to treatment (with steroids) also helps providers finalize the diagnosis.

Treatment

How is PFAPA syndrome treated?

Providers are still working to figure out the best treatment for PFAPA. Possible treatments include:

• A short course of steroids. This often shortens or ends the episode.
• Medicines, such as cimetidine or colchicine. These may help prevent future episodes in a small number of children.
• Surgery to remove the tonsils. This may prevent future episodes in some children.

The fever often doesn’t respond well to standard fever-reducing medicines, such as acetaminophen or ibuprofen. But these may still be a possible choice.

Talk with your child’s provider about the risks and benefits of treatments. While steroids shorten or end episodes of PFAPA, they may also shorten the length of time between episodes. Repeated use of steroids can also cause side effects, such as trouble sleeping.

PFAPA doesn’t cause severe symptoms or complications. Because of this, some providers may advise against any treatment. Even without treatment, PFAPA usually stops sometime after age 10. In rare cases, a child may still have symptoms into adulthood, though usually less often.

Complications

What are possible complications of PFAPA syndrome?

PFAPA doesn’t cause any known long-term complications.

Using steroids may have long-term complications. Discuss this with your provider.

Living with PFAPA syndrome

Your child may need to miss several days of school a month. Work closely with your child’s school to provide the best support for your child.

When to Call a Healthcare Provider

When should I contact my child's doctor?

Call your child’s health care provider if you think your child is having an episode of PFAPA symptoms.

Key Points

Key points about PFAPA syndrome

• PFAPA syndrome causes repeated episodes of fever, mouth sores, sore throat, and swollen lymph nodes. It happens because of an abnormal immune system response.
• To diagnose PFAPA, your child’s provider will need to rule out other conditions that may cause repeated fevers.
• Steroid medicines often end or shorten an episode. But they also may cause more frequent episodes.
• Surgery to remove the tonsils may end the syndrome in some children.
• PFAPA does not cause severe symptoms or long-term complications.
• PFAPA syndrome usually goes away on its own in the second decade of life.

 

SOURCE: